Ποιος σκότωσε τη Θεσσαλονίκη;

Από το panora-mix.gr / Αλέξανδρος Τσίγγος - Alex Tsingos

Στις 21 Σεπτεμβρίου 1990 πέθανε από έμφραγμα στη Θεσσαλονίκη ο σκηνοθέτης Τάκης Κανελλόπουλος. Γεννήθηκε εδώ το 1933, γύρισε εδώ τις ταινίες του και δεν έφυγε ποτέ. Η ταινία του «Ουρανός» που γυρίστηκε το 1962, ταξίδεψε ως τις Κάννες, υποψήφια για το χρυσό Φοίνικα, και την ίδια χρονιά διακρίθηκε με το Αργυρό Βραβείο στο φεστιβάλ της Νάπολης. Την δεκαετία του 1970 οι ταινίες του αποδοκιμάστηκαν από το φεστιβαλικό κοινό της Θεσσαλονίκης και αφού σφυρίχτηκαν αγνοήθηκαν από τους κριτικούς της εποχής. Έγραψε στίχους και διηγήματα, γιατί κάπου πρέπει να πηγαίνει το αίμα όταν δεν το θέλει η οθόνη. Ο θάνατός του συνέπεσε με την έγκριση της χρηματοδότησης για μια ταινία που δεν γυρίστηκε ποτέ. Η έγκριση ήρθε την ώρα που δεν υπήρχε πια ο άνθρωπος να παραλάβει τα χρήματα.

Τριάντα τρία χρόνια αργότερα, από τις 2 έως τις 12 Νοεμβρίου το 2023, το 64ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης διοργάνωσε το μεγάλο αφιέρωμα στον «σπουδαίο σκηνοθέτη». Το ίδιο φεστιβάλ. Η ίδια πλατεία. Με μία διαφορά. Ο τιμώμενος δεν μπορεί πια να απαντήσει. Δεν τον γιουχάρισε η Αθήνα. Τον γιουχάρισε ο εξώστης του φεστιβάλ της πόλης του. Αυτό είναι το πρώτο πειστήριο, και αλλάζει το ερώτημα. Όταν ρωτάμε ποιος σκότωσε τη Θεσσαλονίκη, η απάντηση που κυκλοφορεί τελευταία είναι μία. Οι μηχανισμοί της Αθήνας. Η μαύρη τρύπα. Ο ιός του κέντρου. Η απάντηση είναι βολική επειδή δεν έχει ημερομηνία, δεν έχει υπογραφή και δεν έχει διεύθυνση. Το κείμενο αυτό έχει και τα τρία.

Η ημερομηνία του θανάτου

Ο θάνατος της Θεσσαλονίκης έχει ημερομηνία πολύ παλαιότερη από τις ιδιωτικοποιήσεις. Ανάμεσα στο 1912 και στο 1926. Στις 18 Αυγούστου του 1917, η φωτιά που ξεκίνησε από ένα φτωχόσπιτο στη συνοικία Μεβλανέ έκαψε μέσα σε 32 ώρες 120 εκτάρια ιστορικού κέντρου. Πέντε χρόνια μετά την ένταξη στο ελληνικό κράτος, η πόλη είχε κέντρο μόνο στα χαρτιά. Η κυβέρνηση Βενιζέλου, με τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου στο Υπουργείο Συγκοινωνίας και τον Γάλλο Ερνέστ Εμπράρ (Ernest Hébrard) στα σχέδια, είδε στη στάχτη την ευκαιρία. Το νέο ρυμοτομικό σχέδιο δημοσιεύτηκε το 1919. Το κράτος πήρε την καμένη γη, έδωσε στους παλιούς ιδιοκτήτες τίτλους και έβγαλε τα νέα οικόπεδα σε δημοπρασία. Όποιος είχε ρευστό αγόρασε. Όποιος είχε μόνο τον τίτλο, τον πούλησε. Το κέντρο άλλαξε χέρια και μαζί του άλλαξε και ο χάρτης. Το 1919 ένας άνθρωπος της αθηναϊκής αγοράς αγόρασε τη γη έξω από τα ανατολικά τείχη. Ο Επαμεινώνδας Χαρίλαος. Βιομήχανος και πολιτικός. Μέτοχος από το 1909 της Ανώνυμης Ελληνικής Εταιρείας Χημικών Προϊόντων και Λιπασμάτων, των Λιπασμάτων της Δραπετσώνας, μαζί με τους αδελφούς Κανελλόπουλου. Πρόεδρος για πολλά χρόνια του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών, στην ίδρυση του οποίου είχε πρωτοστατήσει και Πρόεδρος του Ταμείου Περιθάλψεως Προσφύγων. Το 1920 έχτισε γύρω από το παλιό γαλλικό στρατιωτικό νοσοκομείο τις πρώτες 160 ισόγειες κατοικίες και τις πούλησε σε άστεγους Θεσσαλονικείς της πυρκαγιάς και σε Ρώσους εμιγκρέδες, πρίγκιπες και αξιωματικούς του τσαρικού στρατού. Το 1924 έχτισε την εκκλησία της Οσίας Ξένης στη μνήμη της μητέρας του. Στην πόλη έμενε περιστασιακά, στην αρχή περισσότερο, αργότερα πιο αραιά. Οι πυροπαθείς πλήρωσαν το σπίτι. Ο Αθηναίος κράτησε το όνομα. Εκατό χρόνια μετά, το λεωφορείο «10» γράφει ακόμη στην προμετωπίδα του «Χαριλάου». Ο ιδιοκτήτης στο μέτωπο του λεωφορείου, στο όνομα της γειτονιάς, στο γήπεδο, στην ομάδα. Αυτό είναι η βάφτιση. Η πράξη της κυριαρχίας που γίνεται φυσικό όνομα και δεν τη βλέπει πια κανείς. Η ίδια οικογένεια ονομάτων συναντιέται τριάντα χρόνια αργότερα στην Αθήνα, όταν το 1951 ο Κωνσταντίνος Καραμανλής παντρεύεται την Αμαλία Κανελλοπούλου. Ο χάρτης της γειτονιάς και ο χάρτης της χώρας έχουν τα ίδια ονόματα.

Το 1926 η πόλη έφτιαξε τη Διεθνή Έκθεση με πρωτοβουλία του Νικολάου Γερμανού και των φορέων της. Ήταν δική της. Η Αθήνα την έκανε βήμα. Από εκεί μιλούν οι πρωθυπουργοί στη χώρα, με την πόλη ως σκηνικό. Ποιος σκότωσε τη ΔΕΘ το λέμε σε άλλο άρθρο. Ποιος πέθανε πρώτος, το λέμε τώρα.

Οι πληρεξούσιοι

Ο αποικιοκράτης δεν χρειάζεται πλοία. Χρειάζεται ντόπιους που θα υπογράφουν αντ' αυτού. Και η πόλη τους έδωσε αυτούς του αναγκαίους ντόπιους. Υπάρχει ένα κτίριο που τα λέει όλα. Το «Διοικητήριο». Το κονάκι του Οθωμανού διοικητή έγινε το 1912 έδρα της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας, της μόνης γενικής διοίκησης που διατηρήθηκε το 1925 όταν οι άλλες καταργήθηκαν. Το 1955 έγινε Υπουργείο Βορείου Ελλάδος, με υπουργό που για πρώτη φορά καθόταν σε υπουργικό συμβούλιο. Το 1988 βαφτίστηκε Υπουργείο Μακεδονίας-Θράκης. Το 2009 υποβιβάστηκε σε γενική γραμματεία. Το 2012 ξαναέγινε υπουργείο, το 2015 υφυπουργείο και σήμερα λέγεται Τομέας Μακεδονίας και Θράκης του Υπουργείου Εσωτερικών, με ταχυδρομική διεύθυνση, ακόμη, «Διοικητήριο». Το Κυβερνείο, η κατοικία του διοικητή, μεταβιβάστηκε το 2018 στην Εταιρία Ακινήτων Δημοσίου. Ούτε το σπίτι του βαλή δεν γλίτωσε από την εκποίηση.

Μία περιοχή, ένα υπουργείο. Έτσι έχουν οι μητροπόλεις γραφείο αποικιών. Ο Θεσσαλονικιός βουλευτής που γινόταν υπουργός Μακεδονίας-Θράκης, εκπροσωπούσε την Αθήνα στην πόλη από το γραφείο του βαλή. Οι πολιτικοί που εξέλεγε η Θεσσαλονίκη αποτελούσαν το προπύργιο απέναντι στην αθηναϊκή κομματοκρατία και γραφειοκρατία. Και η λέξη που τους ταιριάζει είναι παλιά και δική μας. Κοτζαμπάσηδες. Οι χριστιανοί προεστοί που μάζευαν τον φόρο για την Πύλη και κρατούσαν το μερίδιό τους. Στην Εθνοσυνέλευση του 1844 όταν οι αυτόχθονες ζήτησαν τα δημόσια αξιώματα για τον εαυτό τους, Κοτζαμπάσηδες ήταν αυτοί που τα ζητούσαν. Οι αντιπρόσωποί τους εδώ πήραν τον μισθό τους, την έδρα τους και τη σύνταξή τους, από τον ίδιο φόρο. Η αριστερά της πόλης έχει την ίδια ιστορία, και μάλιστα από πιο νωρίς. Τον Ιούλιο του 1909, τρία χρόνια πριν μπει ο ελληνικός στρατός στην πόλη, ιδρύθηκε εδώ η Φεντερασιόν, η Σοσιαλιστική Εργατική Ομοσπονδία Θεσσαλονίκης, με πρόεδρο τον Αβραάμ Μπεναρόγια. Ήταν οργανωμένη ομοσπονδιακά για να χωρούν οι εργάτες όλων των εθνοτήτων. Ήταν η πρώτη μαζική σοσιαλιστική οργάνωση στον ελληνικό χώρο, και υπήρξε πριν ενταχθεί η πόλη στο Ελληνικό κράτος. Το 1918 μπήκε στο ΣΕΚΕ που ιδρύθηκε στον Πειραιά. Το 1924 το ΣΕΚΕ έγινε ΚΚΕ και οι αρχικοί ιδρυτές του βρέθηκαν εκτός. Η πόλη έδωσε το κίνημα και η Αθήνα κράτησε τη σφραγίδα. Από τότε η αριστερά της Θεσσαλονίκης λειτούργησε Αθηνοκεντρικά, σαν ξιπασμένη γκόμενα του κέντρου, που θέλει να αρέσει στα κεντρικά στελέχη και επαναλαμβάνει τα λόγια τους. Κόμμα πρωτοπορίας θα πει ένα κέντρο. Η Θεσσαλονίκη δεν μπορούσε παρά να γίνει φερέφωνό του.

Το μακρύ χέρι

Οι πληρεξούσιοι είχαν και δεύτερο χέρι. Το παρακράτος που χτίστηκε στην πόλη αμέσως μετά την απελευθέρωση, το μακρύ χέρι της Αθήνας, με ντόπια δάχτυλα. Στις 20 Μαρτίου 1947 ο Γιάννης Ζεύγος, μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ, πυροβολήθηκε και πέθανε στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Τον Μάιο του 1948 το σώμα του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ, του CBS, βγήκε από τον Θερμαϊκό με χέρια και πόδια δεμένα και μια σφαίρα στο κεφάλι. Πάνω του είχε τα χρήματα του καθώς και τη βέρα του. Η ατζέντα και το σημειωματάριό του χάθηκαν για πάντα. Τον Αύγουστο η Χωροφυλακή συνέλαβε ως δράστη τον Γρηγόρη Στακτόπουλο, δημοσιογράφο της «Μακεδονίας». Καταδικάστηκε σε ισόβια, και μαζί του, ερήμην, δύο κομμουνιστές, ο ένας από τους οποίους είχε σκοτωθεί πριν από τον φόνο. Ο Στακτόπουλος πέθανε αδικαίωτος. Στις 27 Οκτωβρίου του 1961, προπαραμονή των εκλογών της βίας και της νοθείας, σκοτώθηκε ο Στέφανος Βελδεμίρης της ΕΔΑ. Για τον φόνο του κατασκευάστηκε η εκδοχή της καταδίωξης εμπόρων ναρκωτικών και του εξοστρακισμού των σφαιρών. Στις 22 Μαΐου του 1963 ο Γρηγόρης Λαμπράκης χτυπήθηκε από τρίκυκλο μετά τη συγκέντρωση για την ειρήνη και πέθανε πέντε μέρες αργότερα. Ο ανακριτής Χρήστος Σαρτζετάκης απήγγειλε κατηγορίες όχι μόνο στους φυσικούς αυτουργούς, αλλά και σε αξιωματικούς της Χωροφυλακής και η κυβέρνηση Καραμανλή παραιτήθηκε με άνετη πλειοψηφία στη Βουλή. Στις 16 Φεβρουαρίου του 1968, τον δεύτερο χρόνο της δικτατορίας, εκτελέστηκε στο Επταπύργιο ο Αριστείδης Παγκρατίδης, ορφανός των αναμορφωτηρίων, ως «δράκος του Σέιχ Σου». Μια υπόθεση που η αστυνομική διεύθυνση της πόλης έστηνε από το 1959 και που η μεταθανάτια έρευνα βρήκε χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο. «Μανούλα μου γλυκιά, είμαι αθώος», είπε μπροστά στο απόσπασμα. Ο Στακτόπουλος και ο Παγκρατίδης έχουν κάτι κοινό με τα βάθρα. Όταν ο μηχανισμός χρειάζεται δράστη, τον διαλέγει από όσους δεν έχουν φωνή. Έναν δημοσιογράφο επαρχιακής εφημερίδας η ένα παιδί του αναμορφωτηρίου. Και η πόλη έδωσε τους δράστες, όπως έδωσε και τους θύτες. Τον οδηγό του τρικύκλου, τους χωροφύλακες, τους «αγωνιστές» των συλλόγων. Το χέρι ήταν μακρύ. Τα δάχτυλα ήταν ντόπια.

Εντός των τειχών

Και ενώ οι πληρεξούσιοι πήγαιναν στην Αθήνα, όσοι έμεναν και προσπαθούσαν να δώσουν ροή αίματος στην πόλη αντιμετωπίζονταν ως περιθώριο. Κάτι αμετανόητοι Θεσσαλονικείς. Ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης έγραψε και ζωγράφισε έναν ολόκληρο κόσμο πίσω από τον πάγκο του φαρμακείου του στην Εγνατία. Η αδελφή του, η Ζωή Καρέλλη, έγινε αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, δηλαδή μέλος από απόσταση, όπως αρμόζει σε αλληλογραφία. Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος ίδρυσε το 1958 τη «Διαγώνιο», γιατί δεν περίμενε να ανοίξουν οι πόρτες των καθιερωμένων περιοδικών, δούλεψε βιβλιοθηκάριος στη Δημοτική Βιβλιοθήκη και παραιτήθηκε ύστερα από οκτώμισι χρόνια, γιατί θεωρούσε κατάρα να είναι κανείς υπάλληλος. Ο Γιώργος Ιωάννου πέθανε το 1985 στην Αθήνα. Ο Κανελλόπουλος γιουχαΐστηκε στο φεστιβάλ. Και όταν πέθαναν, ήρθαν τα βάθρα. Τα αφιερώματα, οι επέτειοι, οι οδοί, τα κείμενα που θυμούνται με συγκίνηση. Το βάθρο χτίζεται όταν ο νεκρός δεν μπορεί να το αρνηθεί. Ο ένας που ζούσε, το αρνήθηκε. Το 2011 ο Χριστιανόπουλος αρνήθηκε να παραλάβει το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων του κράτους, παραπέμποντας σε κείμενό του του 1979, με τίτλο «Εναντίον». «Είμαι εναντίον κάθε τιμητικής διάκρισης, απ’ όπου κι αν προέρχεται», έγραφε εκεί, και δεν έβλεπε πιο χυδαία φιλοδοξία από το να θέλει κανείς να ξεχωρίζει. Σε εκδήλωση στην Πτολεμαΐδα, όταν πήγαν να του δώσουν μια αναμνηστική πλακέτα, την αρνήθηκε προτού καν καταλάβει ότι ήταν πλακέτα και όχι βραβείο. Το βάθρο, λοιπόν, δίνεται σε όσους δεν μπορούν πια να το πετάξουν πίσω. Ποιός θυμάται σήμερα τον Κανελλόπουλο μόνο του στο «Τόττη» στην πλατεία Αριστοτέλους με το άσπρο του κουστούμι, στο ίδιο σημείο στο ίδιο τραπέζι, κάθε απόγευμα; Είναι σαν να σκυλεύουν τάφους: παίρνουν από τον νεκρό το κύρος που του αρνήθηκαν όσο ζούσε, το φορούν και ύστερα ρωτούν ποιος φταίει. «Είδατε; Οι μηχανισμοί των Αθηνών». Λένε. Ποιοι το λένε; Εκείνοι που τους υπηρέτησαν.

Υπάρχουν όμως και τάφοι που κανένας τυμβωρύχος δεν αγγίζει. Δίπλα στο Επταπύργιο, εκεί όπου από το 1946 το Έκτακτο Στρατοδικείο έστελνε στο απόσπασμα. Εκτελέστηκαν ανάμεσα στο 1946 και στο 1949 περίπου τετρακόσιοι άνθρωποι. Και οι οποίοι ρίχτηκαν σε άτυπο νεκροταφείο, χωρίς ονόματα. Οι ομαδικοί τάφοι βρέθηκαν το 2025 στο Πάρκο Εθνικής Αντίστασης, στις Συκιές, στη σκιά του κάστρου, και οι δημοτικές αρχές μάζευαν DNA από τους συγγενείς για να μάθουν σε ποιον ανήκουν τα οστά. Ασύλητοι στην αφάνεια, γιατί η αστική τάξη της πόλης δεν θέλει να την κακολογούν! Το κύρος του Κανελλόπουλου το παίρνουν. Το αίμα του Επταπυργίου το αφήνουν εκεί που είναι. Μετατράπηκε σε χώρος φεστιβάλ. Αυτό κι αν είναι τυμβωρυχία. Ασέβεια σε βαθμό διαστροφής!

Οι ντόπιοι ντελάληδες του Αθηνοκεντρισμού σκότωσαν τον λόγο. Τις λέξεις. Τις έκλεψαν από μια πόλη που γεννούσε ανθρώπους της λογοτεχνίας, της μουσικής, της ζωγραφικής και τις εναπόθεσαν στα πόδια των θρονιασμένων Αθηναίων, όπως ο υποτελής αφήνει τον φόρο του. Να, αφεντικό, δες τι σου έφερα. Αυτά έφερα από την ενδοαποικία σου. Και ο θρόνος αποφάσιζε τι από αυτά θα λέγεται ελληνικό και τι θα μείνει θεσσαλονικιώτικο. Και δεν θα σταματήσουν στους νεκρούς που έχουν ήδη. Για να συνεχίσουν να κερδοσκοπούν, θα μας πάνε κι εμάς πεθαμένους, μέσα στα φέρετρά μας, για έκθεση. Σαν να είμαστε ζωντανοί. Η πόλη, άλλωστε, έχει Διεθνή Έκθεση και ξέρει από περίπτερα.

Η διανομή της κληρονομιάς

Ό,τι ακολούθησε από τη δεκαετία του 1990 δεν ήταν φόνος. Ήταν διανομή κληρονομιάς. Το 1998 η Τράπεζα Πειραιώς αγόρασε από το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο, την Εθνική Τράπεζα και την Εθνική Κεφαλαίου το 36,98% της Τράπεζας Μακεδονίας-Θράκης, ποσοστό που, όπως δήλωσε η ίδια στην Επιτροπή Ανταγωνισμού, αρκούσε για τον έλεγχο και το μάνατζμεντ. Τον Ιούνιο του 2000 την απορρόφησε. Μια τράπεζα με 75 καταστήματα και 1.572 υπαλλήλους, με 23 καταστήματα στη Θεσσαλονίκη, έγινε γραμμή σε ισολογισμό της Αθήνας. Τον Οκτώβριο του 2017 η Θεσσαλονίκη, πόλη πάνω από ένα εκατομμύριο κατοίκων, έμεινε χωρίς ημερήσια εφημερίδα. Η «Μακεδονία» του 1911 και η «Θεσσαλονίκη» εξαφανίστηκαν από τα περίπτερα, με τους εργαζόμενους απλήρωτους δεκαπέντε μήνες. Η ΕΤ3, που στήθηκε το 1988 για να έχει ο Βορράς δική του φωνή, επέστρεψε το 2015 ως ΕΡΤ3, παράρτημα με πρόθεμα. Το 1997 η πόλη έγινε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης και το Μέγαρο Μουσικής της άνοιξε το 2000. Το 2004 η Ολυμπιάδα άφησε στην πόλη μερικούς ποδοσφαιρικούς αγώνες στο Καυτατζόγλειο. Το 2017 η Fraport πήρε το αεροδρόμιο «Μακεδονία» μαζί με άλλα δεκατρία περιφερειακά αεροδρόμια. Το 2018 το 67% του Οργανισμού Λιμένος Θεσσαλονίκης πουλήθηκε για 231,9 εκατομμύρια ευρώ σε κοινοπραξία με γερμανικό όνομα, γαλλικό λιμενικό βραχίονα και έναν μέτοχο που ήταν ήδη ιδιοκτήτης του ΠΑΟΚ. Οι κάτοικοι ψήφισαν το 2014, σε άτυπο δημοψήφισμα και με ποσοστό 98%, να μην πουληθεί το νερό τους, και το Συμβούλιο της Επικρατείας σταμάτησε την πώληση την ίδια χρονιά. Το 51% της ΕΥΑΘ όμως βρίσκεται σήμερα στο Υπερταμείο, στο ίδιο ταμείο που κρατά και τη ΔΕΘ. Το Μετρό, που ξεκίνησε το 2006, άνοιξε στις 30 Νοεμβρίου 2024, δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, και η Αθήνα ήρθε να το εγκαινιάσει.

Και τα έργα, ποιος τα έκανε; Το Μετρό της Θεσσαλονίκης το ανέθεσε μια εταιρεία που λέγεται «Αττικό Μετρό Α.Ε». Αυτή είναι η επωνυμία, όχι σχήμα λόγου. Η σύμβαση, ένα δισεκατομμύριο ευρώ χωρίς ΦΠΑ, υπογράφηκε στις 7 Απριλίου το 2006 με κοινοπραξία που την οδηγούσε η αθηναϊκή ΑΕΓΕΚ μαζί με Ιταλούς. Σήμερα το χτίζει η ΑΚΤΩΡ με τη Webuild και τη Hitachi, το λειτουργεί η ATM του Μιλάνου με τη γαλλική Egis, με ΣΔΙΤ 292 εκατομμυρίων για έντεκα χρόνια, και η αναθέτουσα εταιρεία μετονομάστηκε το 2023 σε «Ελληνικό Μετρό». Βάφτιση, πάλι. Το flyover, 373 εκατομμύρια με ΣΔΙΤ, σε κοινοπραξία με έδρα την Αθήνα. Η Εγνατία, παραχωρημένη για 35 χρόνια στη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ με την Egis. Ο Θεσσαλονικιός εργολάβος παίρνει την υπεργολαβία και ο Θεσσαλονικιός εργάτης το μεροκάματο. Το κέρδος, το όνομα και η απόφαση μένουν στην Αθήνα και στο Μιλάνο. Τα τεχνικά έργα της πόλης τα έκαναν και τα κάνουν αθηναϊκές εταιρείες, και αυτό είναι ο ορισμός της ενδοαποικίας. Το έργο γίνεται εδώ, το κεφάλαιο συσσωρεύεται αλλού.

Και το ΦΙΞ. Η παλιά ζυθοποιία στην 26ης Οκτωβρίου, στη δυτική είσοδο της πόλης, με το εμφιαλωτήριο που σχεδίασε ο Τάκης Ζενέτος το 1959. Το 1994 το Υπουργείο Πολιτισμού την κήρυξε ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Το 2007 αποφάσισε την απαλλοτρίωσή της. Το 2011 ανακάλεσε την απόφαση, με το σκεπτικό ότι η προστασία μπορεί να επιτευχθεί με την ενεργητική συμμετοχή των συνιδιοκτητών. Το κράτος, δηλαδή, παρέδωσε στους ιδιώτες αυτό που είχε δεσμευτεί να κάνει το ίδιο. Τα είκοσι πέντε στρέμματα πέρασαν στη Dimand, αθηναϊκή εταιρεία με χρηματοδότη το αμερικανικό private equity HIG μέσω Λουξεμβούργου. Τον Νοέμβριο του 2024 το προεδρικό διάταγμα ξεκλείδωσε την ανάπτυξη. Στις 18 Ιουλίου το 2025 η υπουργός Πολιτισμού αγόρασε πίσω από τη θυγατρική της Dimand ένα μόνο κομμάτι, το «Συγκρότημα 2» με τα διατηρητέα κτίρια, για 8.232.000 ευρώ, απευθείας, χωρίς διαγωνισμό, στην τιμή του κρατικού εκτιμητή, «για δημόσια ωφέλεια». Το κράτος αγόρασε με δημόσιο χρήμα το βάρος που είχε αρνηθεί να κρατήσει το 2007, και ο ιδιώτης κράτησε τα κερδοφόρα τετραγωνικά. Στις 2 Ιουλίου το 2026 υπογράφηκε το Hilton, 184 δωμάτια, εικοσιπενταετής διαχείριση, μέσα στο κουφάρι του εργοστασίου. Το μνημείο της πόλης έγινε ξενοδοχείο με αμερικανικό σήμα, αθηναίο ιδιοκτήτη και ελληνικό υπουργείο για τα έξοδα. Σε καμία από αυτές τις πράξεις δεν έλειψε η υπογραφή ή η σιωπή ενός Θεσσαλονικιού με αξίωμα. Ο Βασίλης Παπαγεωργόπουλος, που η πόλη τον εξέλεξε δήμαρχο τρεις φορές, καταδικάστηκε το 2013 για υπεξαίρεση από το ταμείο του Δήμου. Η πόλη ήξερε και ψήφιζε. Αυτή είναι η συναίνεση της πόλης και χωρίς αυτήν καμία μητρόπολη δεν σκοτώνει καμία περιφέρεια.

Οι συνταξιούχοι των μηχανισμών

Και τώρα, ξεχασμένοι συνταξιούχοι έρχονται να μιλήσουν για τη Θεσσαλονίκη. Για την πόλη που τη συντηρούσαν οι μηχανισμοί όσο τους έτρεφε. Ευδοκίμησαν στην προσωπική τους ζωή μέσα από την εξάρτηση Μητρόπολης και Περιφέρειας, ως αντιπρόσωποι των κοτζαμπάσηδων εδώ, διευθυντές, παρουσιαστές, πρόεδροι, σύμβουλοι, και τώρα, με τη σύνταξη κατοχυρωμένη, ανακαλύπτουν τον αθηνοκεντρισμό. Γράφουν για τον αποξενωμένο Κανελλόπουλο. Γράφουν για τη Σχολή της Θεσσαλονίκης. Γράφουν ότι φταίει η μαύρη τρύπα. Η μαύρη τρύπα όμως δεν έχει διεύθυνση. Οι υπογραφές έχουν. Ο μηχανισμός ενός κράτους δεν αναγνωρίζει την ήττα του. Την αναθέτει σε άλλους. Και όταν οι άλλοι είναι νεκροί, τους στήνει βάθρο για να μη μιλήσουν. Οι πράξεις Ωραία τα λόγια. Οι πράξεις όμως;

Γεννήθηκα το 1961. Θα μπορούσε να είναι και τίτλος βιβλίου. Τα πρώτα τριάντα τρία χρόνια τα έζησα εδώ, και δεν τα έζησα «λάθε βιώσας». Τα έζησα γεμάτα, στα εφηβικά, στα σπουδαστικά, στα φοιτητικά, γεμάτα ως τα τριάντα τρία. Μέχρι που κατάλαβα ότι αυτή η Θεσσαλονίκη, εντός των τειχών της, σκοτώνει. Και φύγαμε. Όχι μόνο εγώ. Μια ολόκληρη σειρά ανθρώπων που δεν άντεξαν τη μιζέρια και το κενό, γιατί για όσους φώναζαν δεν υπήρχε θέση. Η πόλη είχε θέσεις μόνο για όσους σιωπούσαν σωστά. Η φωνή ήταν ασυμβίβαστη με την πρόσληψη, με την έδρα, με το τραπέζι στο Ντορέ. Δεν μας έδιωξε κανείς. Δεν χρειάστηκε. Αρκούσε να μην ανοίξει καμία πόρτα, και το κενό έκανε μόνο του τη δουλειά της εξορίας. Ο Κοτζαμπάσης έχει έναν τρόπο εξορίας που δεν αφήνει ίχνη. Αφήνει την πόλη να αδειάσει από μόνη της, και μετά γράφει με θλίψη ότι άδειασε. Και θυμάμαι. Θυμάμαι τους σημερινούς τυμβωρύχους να προσκυνούν το αθηναϊκό κατεστημένο στους θρόνους της Μητρόπολης. Θυμάμαι ποιοι κρατούσαν αλυσοδεμένη την πόλη και το σπουδαίο ανθρώπινο υλικό της. Οι οσφυοκάμπτες, οι σφουγγοκωλάριοι, τα τσιράκια, οι ντόπιοι τοποτηρητές της αθηνοκεντρικής εξουσίας, κάθε χρώματος και αρώματος. Αυτό που περιγράφεται σήμερα με θλίψη στις αναρτήσεις το έφτιαξαν θεσσαλονικιώτικα χέρια. Χέρια υποτελών. Και κάτι ακόμη, που το καταλαβαίνω τώρα. Μας έβαζαν να κυνηγάμε την ουρά μας, για να περνάει η ώρα και να είμαστε απασχολημένοι μέσα στα αδιέξοδα της πόλης. Το Μετρό, δεκαοκτώ χρόνια. Η μετεγκατάσταση της ΔΕΘ στη Σίνδο, που την ανακοίνωσε ένας πρωθυπουργός και την άφησε ο επόμενος. Τα δύο συλλαλητήρια για το όνομα, το 1992 και το 2018. Το νερό. Η πόλη έτρεχε πίσω από την ουρά της και δεν προλάβαινε να ρωτήσει ποιος κρατούσε το λουρί.

Το λεξιλόγιο

Υπάρχει και το τελευταίο εργαλείο, το πιο αθόρυβο. Η λέξη. Το ζεύγος Μητρόπολη και Περιφέρεια περνάει για περιγραφή, ενώ είναι το μαχαίρι. Όποιος δέχεται ότι είναι περιφέρεια, δέχεται ότι κάπου αλλού είναι το κέντρο, και από εκεί και πέρα διαπραγματεύεται μόνο τους όρους της εξάρτησης. «Μητροπολιτικά κέντρα», «μητροπολιτικές περιοχές», «περιφερειακή ανάπτυξη». «Αποκέντρωση». Η τελευταία έχει δύο νόμους στο ενεργητικό της, τον Καποδίστρια του 1997 και τον Καλλικράτη του 2010 και οι δύο άδειασαν την περιφέρεια προς το κέντρο. Όποιος ζητά σήμερα άλλη διοικητική δομή της χώρας, καλά θα κάνει να θυμηθεί ποιος ψήφισε τις δύο προηγούμενες. Το λεξιλόγιο έχει ημερομηνία γέννησης, και είναι η ίδια με του Χαριλάου. Ονομάζει την ενδοαποικία με τρόπο που να ακούγεται σαν γεωγραφία.

Ποιος σκότωσε, λοιπόν, τη Θεσσαλονίκη. Όχι ένα όνομα. Ένας χάρτης. Το «10» που γράφει «Χαριλάου», το «Διοικητήριο» που γράφει ακόμη «Διοικητήριο», ο Θερμαϊκός που ξέβρασε τον Πολκ, το τρίκυκλο της 22ας Μαΐου, το φεστιβάλ που σφύριξε και μετά τίμησε, η τράπεζα που έγινε γραμμή, το Μετρό που το ανέθεσε η Αττικό Μετρό, το «ΦΙΞ» που το αγόρασε πίσω το κράτος από αυτόν στον οποίο το είχε αφήσει, η εφημερίδα που έγινε άδειο περίπτερο, το λιμάνι που έγινε ποσοστό, και μια αριστερά που έμαθε να επαναλαμβάνει. Και σε κάθε σημείο του χάρτη, ένα χέρι από την πόλη.

Η πόλη μπορεί να ζήσει. Πρώτα όμως πρέπει να πάψει να ζητά από τους κοτζαμπάσηδές της να της διηγηθούν ποιος τη σκότωσε, και να τους καλέσει να απολογηθούν. Ένα συνέδριο απολογίας, με τίτλο «Ποιος σκότωσε τη Θεσσαλονίκη», όπου ο καθένας θα πει ποιος, πότε, τι, πώς και γιατί. Με τα ΦΕΚ στο τραπέζι, όχι με τις αναμνήσεις, και τα βάθρα έξω από την αίθουσα. Αλλά κι εκεί θα χρειαστεί να σκάψουμε πολλούς τάφους. Και δεν εννοώ τους ομαδικούς τάφους των Συκεών. Εκείνοι βρέθηκαν ήδη. Εννοώ τους τάφους των υπογραφών.

Και για να το ξεκαθαρίσω. Δεν με νοιάζει να είμαι αρεστός, ούτε παριστάνω τον Λούθηρο. Απλώς να ξέρουμε τι λέμε.

Χμ.. και ήμουν εξαιρετικά ευγενικός!

Είμαι ραδιοφωνικός παραγωγός. Παρουσιάζω την εκπομπή "Πριν Λαλήσει Το Μαύρο Πρόβατο" κάθε βράδυ στις 8 Δευτέρα με Παρασκευή στην συχνότητα Focus 103,6